Gone With the Wind
Gone With the Wind | Πηγή εικόνας: NBCnews.com

Τη 15η Ιουνίου το HBO Max εκδίδει μια ανακοίνωση σχετικά με την αποκατάσταση του “Gone With the Wind” στη διαδικτυακή του πλατφόρμα. Εκπρόσωπος του καναλιού αναφέρει πως υπεύθυνη για τις όποιες “διορθώσεις” είναι η παρουσιάστρια του TCM και ακαδημαϊκός Jacqueline Stewart. Η επέμβαση που επιμελείται η Stewart είναι ενδεικτική της -αν όχι δεινής, τότε τουλάχιστον περίεργης- θέσης που έχει βρεθεί η βιομηχανία του θεάματος σε σχέση με την προβολή ευαίσθητου υλικού από το παρελθόν. Εξετάζοντας μια σειρά από γεγονότα που έλαβαν χώρα μέσα στη διάρκεια των τελευταίων 8 μηνών, θα δούμε πως η απόσυρση του “Gone with the Wind” είναι απλά η κορύφωση μιας εν εξελίξει διαδικασίας.

Ένα συνοπτικό timeline

Η αρχή
  • To Νοέμβριο του 2019 η Disney εγκαινιάζει την SVOD πλατφόρμα της, το Disney+. Σε μία κίνηση που αρχικά προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, η εταιρεία συνοδεύει την περιγραφή ορισμένων κλασσικών ταινιών της με την εξής σημείωση. “This program is presented as originally created. It may contain outdated cultural depictions.”
  • Αργότερα μέσα στον ίδιο μήνα, ο Bob Iger ανακοινώνει πως το “Song of the South” δεν θα ανέβει ποτέ στο Disney+.
  • Με τον Spike Lee να είναι στο απόγειο της επικοινωνιακής του δόξας (πρόεδρος της κριτικής επιτροπής στο επικείμενο Φεστιβάλ Καννών -που δεν είχε ακόμα ακυρωθεί- και με το “Da 5 Bloods” προ των πυλών) η Criterion αποφασίσει να επανακυκλοφορήσει το “Bamboozled” το Μάρτιο του 2020.
  • Στις 25 Μαΐου του 2020 ο George Floyd δολοφονείται κατά τη σύλληψη του. Τις μέρες που ακολουθούν και εν μέσω δριμύτατων αντιδράσεων, σύσσωμος ο κινηματογραφικός κόσμος φοράει το μαύρο του προφίλ στα social media. Tα “BLM” και “I can’t breathe” γίνονται για μια ακόμη φορά το slogan στα χείλη και τα πληκτρολόγια όλων.
  • Στις 8 Ιουνίου 2020 οι Los Angeles Times δημοσιεύουν ένα κείμενο του John Ridley. Ο τίτλος: “Hey, HBO, ‘Gone With the Wind’ romanticizes the horrors of slavery. Take it off your platform for now”. Ο Ridley είναι ο βραβευμένος με όσκαρ σεναριογράφος του “12 Χρόνια Σκλάβος”.
Οι αντιδράσεις
  • Η αντίδραση του HBΟ ήταν άμεση. Στις 10 Ιουνίου απέσυρε το “Gone with the Wind” από την πλατφόρμα του, με την προοπτική να το ξανανεβάσει μετά από τις απαραίτητες παρεμβάσεις. (Σε εκείνο το σημείο φαίνεται πως κανείς δεν γνώριζε ποιες θα ήταν αυτές).
  • Την ανακοίνωση του HBO ακολούθησαν πολλές ακόμη περιπτώσεις. Προγράμματα με ευαίσθητο περιεχόμενο αποσύρθηκαν από το Netflix και τον iPlayer του BBC. Μεταξύ αυτών: το “The League of Gentlemen”, το “Little Britain”, οι “Mighty Boosh”, το επεισόδιο “The Germans” του “Fawlty Towers”, το καναδέζικο “The Drunk And On Drugs Happy Funtime Hour” και τα show της Αυστραλής κωμικού Chris Lilley.
  • Παράλληλα πλήθος celebrities, από τους Ant & Dec μέχρι τον Justin Trudeau, δέχονται οξεία κριτική από τα μέσα, για μεταμφιέσεις τους βασισμένες σε blackface make-up. Οι περισσότεροι σπεύδουν να ζητήσουν συγγνώμη.
  • Στις 11 Ιουνίου ανακοινώνεται από το τοπικό CBS του Miami πως φαν της Disney μαζεύουν υπογραφές ώστε να πιέσουν για την αλλαγή του θέματος του Splash Mountain, μιας εκ των δημοφιλέστερων ατραξιόν της Disneyland. Η διαδρομή είναι εμπνευσμένη από το “Song of the South”. Το αίτημα θέλει τον επανασχεδιασμό της με βάση το “The Princess and the Frog”.
  • Στις 12 Ιουνίου ανακοινώνεται η “παλινόρθωση” του κομμένου επεισοδίου του Fawlty Towers.
  • Στις 15 Ιουνίου η Jacqueline Stewart ανακοινώνει την πρόθεσή της να πλαισιώσει το “Gone with the Wind” στο HBO Max, με έναν πρόλογο που θα αναφέρεται στο ακριβές ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής. (Υποθέτουμε τόσο αυτής στην οποία εξελίσσεται η δράση της ταινίας, όσο και της εποχής της δημιουργίας του φιλμ).
Gone With the Wind
Gonw With the Wind | Πηγή εικόνας: pe.com

Ο ρόλος της πλατφόρμας

Πριν δούμε την ουτιδανότητα αυτού που διακυβεύεται, πρέπει να αναφερθούμε στον ακριβή ρόλο της εκάστοτε πλατφόρμας. Μεγαθήρια όπως το Netflix και το HBO προσφέρουν μεν πρωτότυπο υλικό ποιότητας, αλλά κατά βάσει εκθέτουν ή διαχειρίζονται πολλές φορές χωρίς αποκλειστικότητα ταινίες, σειρές και σόου τα δικαιώματα προβολής των οποίων έχουν αγοράσει για πεπερασμένο χρόνο. Όπως και στα παραδοσιακά κανάλια διανομής, κάποια στούντιο έχουν επιλέξει να συνεργάζονται με τον τάδε, κάποια άλλα με το δείνα. Απόσυρση από την πλατφόρμα δεν σημαίνει φυσικά απαγόρευση της ταινίας. Πρόκειται για πολιτική απόφαση που (συνήθως) δεν υπόκειται σε οποιασδήποτε μορφής λογοκρισία. Τα κομμένα για τα οποία συζητάμε συνεχίζουν να υπάρχουν ελεύθερα εκεί που μπορούσε κανείς να τα βρει πριν μπει στις ζωές μας το Netflix. Η όποια αποκατάσταση λοιπόν γίνει στο “Όσα παίρνει ο άνεμος” αφορά τους τηλεθεατές που θα επιλέξουν να το στριμάρουν από το HBO Max.

Η κατάσταση περιπλέκεται στην περίπτωση που μιλάμε για σειρές του BBC ή τις ταινίες του Disney+. Εκεί ο βασικός κάτοχος των δικαιωμάτων επιλέγει να προσαρμόσει την έκθεση μιας δικής του παραγωγής. Το HBO καλείται να διαχωρίσει τη θέση του απέναντι σε μια ταινία για την οποία η ευθύνη του σταματάει στο ότι την “πουλάει” σαν μέρος του πακέτου του. Στη δεύτερη περίπτωση η Disney επιλέγει να απολογηθεί για ένα αποκλειστικά δικό της προϊόν. Αν το αναγάγουμε σε μιντιακούς όρους, είναι πολύ διαφορετικό να ζητάς συγγνώμη για μια άποψη που φιλοξένησες στο μέσο σου, από το να απολογείσαι για κάτι που ο ίδιος επικοινώνησες στα μέσα κατά το παρελθόν και τώρα το έχεις μετανιώσει.

Ο παράγοντας Disney

Όπως φαίνεται και στο παραπάνω timeline, η Disney είναι κεντρικός παράγοντας στην όλη υπόθεση. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά αφού η εταιρία αποφάσισε να επενδύσει σε ολόκληρη τη βιβλιοθήκη της κατά το άνοιγμα του Disney+, προσφέροντας σχεδόν το σύνολο των παραγωγών της Buena Vista. Δηλαδή το πλέον διαχρονικό στουντιακό προϊόν, με τη μεγαλύτερη διείσδυση στο μέσο θεατή κάθε ηλικίας. Χωρίς υπερβολή, μια βιβλιοθήκη με το ρατσισμό ριζωμένο στο DNA της.

Υπάρχουν μύριες όσες ιστορίες κι άλλες τόσες αναπαραστάσεις στην εικονογραφία των πρώτων παραγωγών της Disney. Αυτές δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για το αίσθημα που αναπαρήγαγαν σε σχέση με το φυλετικό ζήτημα. Υπάρχει και το “Song of the South”, μια ταινία που όποιος καρπώθηκε την κληρονομιά της Buena Vista, έσπευσε να αποκηρύξει. (Συνήθως εξαφανίζοντάς την από τις διαθέσιμες εκδόσεις).

Αν και υπάρχουν πολλές και αντικρουόμενες απόψεις για το ποιόν του Walt Disney, για δύο τουλάχιστον πράγματα μπορούμε να είμαστε σίγουροι. Ήταν ανοιχτά προσκείμενος στο συντηρητικό χώρο κι έβλεπε στο “Song of the South” το πιθανό αριστούργημά του. Υπάρχουν επίσης αναφορές κατά τις οποίες γνώριζε πως το περιεχόμενο της ταινίας θα έφερνε αντιδράσεις. Σύμφωνα με την μονογραφία του Neal Gabler, “Walt Disney: The Triumph of the American Imagination”, είχε ζητήσει ο ίδιος ραντεβού με την NAACP (Εθνική Οργάνωση για την Πρόοδο του Έγχρωμου Πληθυσμού των ΗΠΑ), ώστε να συζητήσει πιθανές αλλαγές στο σενάριο. Η συνάντηση ωστόσο δεν έγινε ποτέ.

Gone with the Wind
Song of the South | Πηγή εικόνας: hilaritybydefault.com

Ο Μπαρμπα-Θωμάς

Στο βιβλίο επίσης συζητείται η επιλογή του Disney να δώσει ένα ρόλο στην Hattie McDaniel, την πρώτη μαύρη ηθοποιό που κέρδισε ποτέ Oscar. Ήταν το βραβείο για το Β’ Γυναικείο ρόλο στο “Όσα Παίρνει ο Άνεμος”.

Μετά και τη βράβευσή της η McDaniel αναδείχθηκε σε μία από τις αγαπημένες ηθοποιούς του κλασικού Hollywood. Αλλά και σε κόκκινο πανί για οργανώσεις όπως η NAACP. Η ένωση είχε κατηγορήσει ανοιχτά τη McDaniel πως δεχόμενη να υποδυθεί ρόλους καλοκάγαθων σκλάβων, ουσιαστικά υποβιβάζει τον εαυτό της και υπονομεύει τον αγώνα της μαύρης κοινότητας κατά του ρατσισμού. Η παραπάνω πρόταση κρύβει την ουσία της απόσυρσης της ταινίας εν έτει 2020.

Ένα προϊόν της εποχής του

Το “Όσα Παίρνει ο Άνεμος” δεν είναι μια μισαλλόδοξη ταινία. Εξυπηρετεί το ρατσιστικό δόγμα με τον τρόπο που επισημαίνει -από τον τίτλο κιόλας του άρθρου του- ο John Ridley. Είναι μια ταινία που αποσιωπά τη φρίκη και ωραιοποιεί καταστάσεις. (Ιδεολογικά κινείται ακριβώς στον αντίποδα του “12 Χρόνια Σκλάβος”). Η McDaniel δηλαδή κλέβει την παράσταση υποδυόμενη μια ωραιοποιημένη εκδοχή της (κάθε) “Mammy”, υποκαθιστώντας στα μάτια ενώσεων όπως η NAACP μια ιστορική αλήθεια, υπεύθυνη για την βάναυση ανισότητα που έχει υποστεί διαχρονικά ο έγχρωμος πληθυσμός στις ΗΠΑ.

Όσο για τους υπόλοιπους βασικούς συντελεστές, πολλοί έχουν εκφράσει ανά τους καιρούς τις αμφιβολίες τους για τις αγνές προθέσεις στις αντιδράσεις τόσο του Victor Fleming όσο και του παραγωγού David O. Selznick. Κανείς όμως δεν μπορεί να αμφισβητήσει πως για την επιτυχία του “Όσα Παίρνει ο Άνεμος” έπραξαν μέσα στο πλαίσιο που όριζε το πνεύμα της εποχής και το συλλογικό προπολεμικό ήθος των ΗΠΑ. Ειδικά ο τελευταίος ήταν ενήμερος για τις ενδεχόμενες αντιδράσεις από την εποχή που αγόραζε τα δικαιώματα του βιβλίου – αντιδράσεις που δεν έφτασαν στην κοινή γνώμη μέχρι και την βράβευση της McDaniel.

Μιλώντας για την ταινία ο O. Selznick, έναν ένθερμος ρεπουμπλικάνος, αναφερόταν παράλληλα στο “negro problem”. Μια φράση που σήμερα θα έφερνε ταραχή, ενταγμένη στο πλαίσιο της εποχής μοιάζει σήμερα ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Προέρχεται από μία συλλογή δοκιμίων που είχε κυκλοφορήσει με αυτόν τον τίτλο στις αρχές του 20ου αιώνα και αναφέρεται στη θέση των Αφρομερικάνων πολιτών στη σύγχρονη κοινωνία. Τα δοκίμια υπογράφουν μαύροι και λευκοί ακτιβιστές για τα δικαιώματα του ανθρώπου και επικαλούνται τους νόμους και τα ήθη της εποχής. Σαν από ειρωνεία, ορισμένοι εξ αυτών αργότερα αναθεώρησαν τα γραφόμενά τους σε πιο ριζοσπαστικές απόψεις, επικρίνοντας τους ίδιους νόμους που αρχικά επικαλέστηκαν.

Το σύγχρονο ήθος

Η αναθεώρηση είναι ενδεικτική αφενός του πόσο περίπλοκο ήταν πάντα το φυλετικό ζήτημα για τους θεσμούς και αφετέρου της κοινωνικής προόδου. Της ίδιας που επιτρέπει εν έτει 1939 στο Selznick να ξεκινήσει καμπάνια για την υποψηφιότητα της McDaniel. Της ίδιας που 80 χρόνια μετά αναγάγει τη δολοφονία ενός νεαρού σε παγκόσμιο φαινόμενο. Παρά τα όσα γράφτηκαν παραπάνω, το γεγονός πως μια μαύρη ηθοποιός κερδίζει το βραβείο της Ακαδημίας, την ώρα που οι παραγωγοί της αναγνωρίζουν το πρόβλημα, είναι από μόνο του πολύ μεγάλη υπόθεση. Στη συνείδηση του κοινού τη δεδομένη στιγμή, η διάκριση μεταξύ μαύρου και λευκού είναι ακόμη ολοζώντανη.
Όσο περνούν τα χρόνια και αποκαθίσταται η θέση των μαύρων πολιτών σε μια βαθμιαία περισσότερο ανεκτική κοινωνία (που να μην παρεξηγηθούμε, περιστατικά όπως αυτό του George Floyd, αποδεικνύουν πως απέχει πολύ απ’ το να αποβάλλει οριστικά το ρατσισμό από μέσα της), τόσο πληθαίνουν και οι φωνές “ενάντια” σε έργα όπως το ‘Όσα Παίρνει ο Άνεμος”, ταινίες που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο λειτουργούν ως υπενθύμιση του ήθους μιας άλλης εποχής. Κι όσο υπάρχουν οι νοσταλγοί του τόσο θα κλιμακώνονται και οι αντιδράσεις.
Ο αντίλογος λέει πως απ’ τη στιγμή που οι δημιουργοί της (υποθέτουμε) δεν προωθούσαν εν τέλει καμία ατζέντα, παρά έφτιαξαν μια ταινία ύψιστης αποδοχής στο κλίμα της εποχής, το έργο εκλαμβάνεται σαν προϊόν του καιρού του και δεν έχει κανείς το δικαίωμα να το διαγράψει από την ιστορία. Τις μέρες που ακολούθησαν την ανακοίνωση του HBO, τα social media γέμισαν με αναφορές κατά της απόφασης του καναλιού και συγκρίσεις του “Όσα Παίρνει ο Άνεμος” με άλλες άμεσα διαθέσιμες παραγωγές από το line-up των SVOD υπηρεσιών.
Σχετικά με τις πλατφόρμες
Στην υπερβολή των παραπάνω, οι συγκρίσεις έφεραν τις περαιτέρω ακυρώσεις. Ωστόσο αν το Netflix και το κάθε Netflix θα ‘θελε να είναι εντάξει, έχει ακόμα πολύ ξεσκαρτάρισμα να κάνει… Οι πλατφόρμες φέρνουν όλο και περισσότερο σε ακριβές επαύλεις με εξευτελιστικό ενοίκιο. Φέρουν τα οικόσημα των στούντιο, αλλά στην πίσω αυλή έχουν κρυμμένη μια χωματερή. Ένα βουνό φτιαγμένο από ταινίες και σειρές, οι περισσότερες από τις οποίες θα μείνουν για πάντα θαμμένες στο εσωτερικό του. Η κάθε εταιρεία αντέχει να νοιάζεται μόνο για τη γυαλιστερή επιφάνεια, τις παραγωγές που θα φτάσουν στο feed του 99%.
Το θρυλικό status του “Gone With the Wind” το φέρνει σταθερά στην επιφάνεια της κινηματογραφικής ιστορίας. Εξ ου και συνεχώς στο στόχαστρο. Περισσότερο από μια κλασσική ταινία, πρόκειται αδιαμφισβήτητα για σύμβολο.
Σ’ αυτή του την ποιότητα επιτίθεται ο Ridley, βάσει αυτής του της αξίας έρχεται και η “αποκατάστασή” του. Στα μέτρα του σύγχρονου ήθους ό,τι αντιπροσωπεύει φέρνει περισσότερο σε σύμβολο μίσους (ανάλογο με τη σημαία των Νοτίων), παρά στο κινηματογραφικό υπερθέαμα που αψήφησε τις συμβάσεις της εποχής του.

Ακολουθεί διάλειμμα για διαφημίσεις

Σύγχρονο ήθος είναι φυσικά και το επικοινωνιακό γαϊτανάκι που ακολουθεί. Η μαζική απόσυρση υλικού απ’ τις πλατφόρμες σε διάστημα ωρών, δεν υπονοεί φυσικά την ταυτόχρονη ευαισθητοποίηση όλων… Αντίθετα υπογραμμίζει τη μοντέρνα εμμονή με το “nowness”. Μια στρεβλωμένη αίσθηση της επικαιρότητας που μας απαιτεί συμμέτοχους. Ειδικά οι ακυρώσεις του BBC, του καναλιού που εγκαινίασε την κυνική εποχή του ανορθόδοξου χιούμορ, φέρνουν σε φαρισαϊσμό. Το ίδιο και η απόφαση του Netflix να ξηλώσει το “Little Britain” δέκα μέρες πριν την ολοκλήρωση του συμβολαίου του.
Αλλά όπως έλεγε και μια παλιά ταινία. “Άλλοτε οι διαφημίσεις έλεγαν αγοράστε την κρέμα X για να διατηρήσετε το δέρμα σας απαλό, νεανικό. Σήμερα λένε αγοράστε την κρέμα X για να είστε ευτυχισμένοι”.
Οι πλατφόρμες έχουν κάθε λόγο να γαργαλούν τη συνείδηση του κοινού τους, ακόμη και στην αφορμή μιας τραγωδίας. Πλέον στο Netflix και στους περισσότερους players υπάρχει ξεχωριστό Black Lives Matter τμήμα. Αν στο βωμό κάποιων χιλιάδων παραπάνω views και συνδρομών, το κοινό καταφέρει κι έρθει σε επαφή με δουλείες που θέτουν το πρόβλημα στην κανονική του βάση, ας είναι…
Gone with the Wind
Gone With the Wind ή μήπως το BlacKkKlansman του Spike Lee; | Πηγή εικόνας: wiseblooding.com

Εν κατακλείδι

Επειδή ό, τι γράφει και εκτίθεται πολύ δύσκολα ξεγράφει, η στάση του HBO φαίνεται πολύ πιο σωστή. Επίσης (κι αυτό είναι κάτι που δεν περίμενα ποτέ ότι θα πω στη ζωή μου) πολύ πιο ορθολογική δείχνει και η θέση της Disney. Μια υποσημείωση μοιάζει πολύ πιο ισχυρή από τον εν θερμώ εξοστρακισμό. Ιδιαίτερα δεδομένης της ευαισθησίας της σύγχρονης εποχής και της ηθικής γκρίζας ζώνης που μπορεί να οδηγήσει κάθε κουβέντα για το ρατσισμό στον κινηματογράφο.
Αυτό γιατί δυστυχώς δεν έχουμε φτάσει την καθολική αποδοχή του προβλήματος. Κάτι που μπορούσε να δει ένας χρηματοδότης του ρεπουμπλικανικού κόμματος το 1939, εξακολουθεί να αμφισβητείται από αρκετούς. Ο ρατσισμός ήταν σκοτάδι τότε, είναι σκοτάδι και σήμερα. Και όσο κλείνουμε τα μάτια μπροστά στο φαινόμενο, το σκοτάδι μόνο να μεγαλώσει μπορεί. Όταν η μαύρη κοινότητα μέσω των εκπροσώπων της χαρακτηρίζει πλέον τη σημαία της Συνομοσπονδίας ως σημάδι μίσους, τότε σίγουρα μια σημείωση δεν είναι αρκετή. Όποιος ξαναγράψει όμως εν τέλει την ιστορία (και η ιστορία των Μαύρων στην Αμερική σίγουρα θα ξαναγραφτεί), πρέπει να ξεκινήσει με μια πρόταση.
Και μιας και το έφερε η κουβέντα, τελευταίος μίλησε ο Spike Lee, ο οποίος με την αμετροέπεια και την ψυχραιμία που τον διακρίνει δήλωσε χθες: “Fuck that Flag”. Παρεμπιπτόντως, το “Do the Right Thing” γίνεται 31. Και το “Bamboozeld” παραμένει μια δεικτικότατη σάτιρα πάνω στον τρόπο που απεικονίζονται οι Μαύροι στο πανί. Και στην επιρροή που τους επιτρέπεται να έχουν στα media. Τώρα που αμφότερα έχουν κόπιες της προκοπής, είναι μάλλον καλύτερα αντί να ψάχνουμε για σημειώσεις στις πλατφόρμες, να πατήσουμε απλά το ρημάδι το play.
1

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.